U większości ludzi dobowy rytm aktywności jest związany z natężeniem światła. Za dnia jesteśmy pełni energii do działania, natomiast noc jest dla nas porą snu, czyli regeneracji organizmu. Zegary biologiczne posiadają niemal wszystkie zwierzęta i owady, z muszkami owocowymi włącznie. Jednak dopiero pod koniec XX wieku naukowcy poznali bliżej zasady działania ludzkiego zegara biologicznego.

Tworzą go komórki znajdujące się nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych. To dzięki nim odczuwamy reakcję na światło, a nasz organizm wydziela hormony, które wpływają na wiele funkcji organizmu takich jak aktywność, koncentracja, łaknienie, przemiana materii, temperatura ciała, ciśnienie krwi czy nastrój.

I okazało się, że ten zegar może się też zepsuć. Najczęściej usterka ma charakter przejściowy, np. kiedy w ciągu kilkunastu godzin przenosimy się samolotem na drugą półkulę, gdzie jest duża różnica czasowa. Wtedy potrzebujemy kilku dni, aby przestawić się na nowy rytm dnia i nocy. Zdarza się też, że wada jest trwała, zapisana w genach i przekazywana z pokolenia na pokolenie. Ludzie ci mają potrzebę zasypiania np. o godzinie osiemnastej, a budzą się wypoczęci i gotowi do pracy o drugiej, czy trzeciej w nocy.

To bardzo utrudnia im normalne funkcjonowanie w społeczeństwie, gdzie zazwyczaj trzeba spać w nocy, żeby rano zacząć pracę i raczej żaden szef nie przyjmie do wiadomości argumentów: "Mój zegar biologiczny działa w innym rytmie, więc nie mogę przyjść na 10 do biura". Tylko osoby o wolnych zawodach mogą sobie pozwolić na luksus pracy o wybranej przez siebie porze. Poza tym zaburzenia rytmu mogą prowadzić do wielu chorób. Najczęstszym i najbardziej kłopotliwym objawem jest jednak zmęczenie po nieprzespanej nocy.

Po wielu latach badań naukowcom udało się znaleźć wadliwie działający gen, który za to odpowiada. Doszli też do wniosku, że przyczyną może być stopniowa degeneracja komórek nerwowych w mózgu. To by tłumaczyło, dlaczego zjawisko przesuwania się godzin snu częściej obserwuje się ludzi starszych, niż młodych. To osoby w podeszłym wieku mają potrzebę, by wcześniej zasypiać i budzić się skoro świt.

Naukowcy zastanawiają się, czy skoro coraz więcej wiadomo o wadach w działaniu zegara biologicznego, to czy nie jest możliwe wynalezienie leku dla osób cierpiących na zaburzenia rytmu okołodobowego. Farmaceutyk byłyby pomocy np. ludziom często podróżującym samolotami oraz osobom pracującym na nocną zmianę. Na razie jednak wciąż leży to w sferze naukowych rozważań, więc jedyne co można zrobić, to wsłuchać się we własny zegar biologiczny i starać się działać według jego wskazówek.

Nie od dziś wiadomo, że jeśli żyjemy w swoim naturalnym rytmie, to pozytywnie wpływa to na nasze zdrowie i kondycję, jesteśmy bardziej wypoczęci, produktywni, po prostu szczęśliwsi. I chociaż u każdego nieco inaczej działa zegar biologiczny i nie zawsze jego wskazówki pokrywają się z tymi zegarowymi, można jednak znaleźć wspólne cechy. Warto je poznać, żeby lepiej zaplanować dzień.